عوارض قرص اورژانسی
عوارض قرص اورژانسی چیست؟ انواع قرص ضدبارداری، نحوه مصرف و احتمال بارداری

نگرانی از بارداری ناخواسته یکی از دغدغههایی است که ممکن است برای بسیاری از زوجها پیش بیاید. گاهی رابطه جنسی بدون استفاده از روش پیشگیری انجام میشود، گاهی کاندوم پاره میشود و گاهی نیز فراموش کردن قرصهای ضدبارداری باعث نگرانی درباره احتمال بارداری میشود.
در چنین شرایطی، قرص اورژانسی یکی از روشهایی است که میتواند برای پیشگیری از بارداری پس از رابطه جنسی محافظتنشده مورد استفاده قرار بگیرد.
اما قرص اورژانسی چه عوارضی دارد؟ آیا مصرف آن باعث ناباروری میشود؟ چند بار میتوان از آن استفاده کرد؟ تفاوت قرص اورژانسی با قرصهای معمولی ضدبارداری چیست؟
در این مقاله از گوش شنوا، انواع قرصهای ضدبارداری، عوارض احتمالی قرص اورژانسی، نحوه عملکرد و نکات مهم مصرف آن را بررسی میکنیم.
قرص اورژانسی چیست و چگونه از بارداری جلوگیری میکند؟
قرص اورژانسی نوعی روش پیشگیری از بارداری است که پس از رابطه جنسی محافظتنشده یا شکست روش پیشگیری مورد استفاده قرار میگیرد.
این قرصها معمولاً با به تأخیر انداختن یا جلوگیری از تخمکگذاری، احتمال بارداری را کاهش میدهند. به همین دلیل، هرچه زودتر پس از رابطه جنسی مصرف شوند، معمولاً اثربخشی بیشتری خواهند داشت.
نکته مهم این است که قرص اورژانسی داروی سقط جنین نیست و بارداری تثبیتشده را از بین نمیبرد. همچنین از بیماریهای مقاربتی جلوگیری نمیکند.
انواع قرص اورژانسی و روشهای پیشگیری اضطراری
روشهای مختلفی برای پیشگیری از بارداری پس از رابطه جنسی محافظتنشده وجود دارد. انتخاب روش مناسب به زمان سپریشده از رابطه، شرایط جسمی فرد و داروهای مصرفی بستگی دارد.
۱. قرص اورژانسی لوونورژسترل (Levonorgestrel)
لوونورژسترل یکی از رایجترین انواع قرصهای اورژانسی است.
این دارو با تأثیر بر روند تخمکگذاری، احتمال بارداری را کاهش میدهد.
دوز رایج آن شامل موارد زیر است:
- یک قرص ۱.۵ میلیگرمی بهصورت تکدوز
- دو قرص ۰.۷۵ میلیگرمی با فاصله ۱۲ ساعت
بهتر است این دارو در اولین فرصت مصرف شود. هرچند امکان استفاده تا ۱۲۰ ساعت پس از رابطه نیز وجود دارد، اثربخشی آن با گذشت زمان کاهش پیدا میکند و در روزهای چهارم و پنجم معمولاً گزینه اول نیست.
۲. قرص اورژانسی الا (Ulipristal Acetate)
اولیپریستال استات نوع دیگری از داروهای پیشگیری اضطراری است که معمولاً با دوز ۳۰ میلیگرم مصرف میشود.
یکی از ویژگیهای مهم این دارو، امکان استفاده تا ۱۲۰ ساعت یا پنج روز پس از رابطه جنسی محافظتنشده است.
این دارو در فاصله ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت پس از رابطه، معمولاً نسبت به لوونورژسترل اثربخشی بیشتری دارد.
نکته مهم: پس از مصرف اولیپریستال، برای شروع یا ازسرگیری روشهای هورمونی حاوی پروژستین باید پنج روز کامل صبر کرد و سپس مصرف را آغاز کرد. در این فاصله و تا زمانی که روش هورمونی دوباره مؤثر شود، استفاده از کاندوم ضروری است.
۳. روش ترکیبی یوزپه (Yuzpe)
روش یوزپه یکی دیگر از روشهای پیشگیری اضطراری است که با استفاده از دوز مشخصی از قرصهای ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین انجام میشود.
این روش نسبت به قرصهای اختصاصی اورژانسی عوارضی مانند تهوع و استفراغ بیشتری دارد و اثربخشی آن نیز کمتر است.
به همین دلیل، استفاده از آن باید با راهنمایی پزشک یا ماما انجام شود.
۴. آییودی مسی (Copper IUD)
اگرچه آییودی مسی قرص نیست، یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری اضطراری محسوب میشود.
این وسیله توسط پزشک یا ماما در رحم قرار داده میشود و در صورت استفاده در بازه زمانی مناسب، میتواند از بارداری جلوگیری کند.
یکی از مزایای آن این است که پس از استفاده اضطراری، امکان ادامه استفاده بهعنوان یک روش پیشگیری طولانیمدت نیز وجود دارد.
عوارض قرص اورژانسی چیست؟

قرص اورژانسی مانند سایر داروها ممکن است در برخی افراد عوارض جانبی ایجاد کند. البته همه افراد این عوارض را تجربه نمیکنند و بیشتر آنها موقتی هستند.
مهمترین عوارض احتمالی عبارتاند از:
۱. نامنظم شدن قاعدگی
یکی از عوارض شایع قرص اورژانسی، تغییر در زمان شروع قاعدگی است.
ممکن است پریود شما چند روز زودتر یا دیرتر از زمان معمول اتفاق بیفتد. همچنین احتمال دارد میزان خونریزی نسبت به دورههای قبلی کمی متفاوت باشد.
این تغییرات معمولاً موقتی هستند.
۲. تهوع و استفراغ
برخی افراد پس از مصرف قرص اورژانسی دچار حالت تهوع میشوند.
این عارضه در روش ترکیبی یوزپه بیشتر از قرصهای اختصاصی اورژانسی دیده میشود.
اگر پس از مصرف قرص استفراغ کردید، زمان آن اهمیت دارد. طبق راهنمای سازمان جهانی بهداشت، اگر استفراغ طی دو ساعت پس از مصرف اتفاق بیفتد، ممکن است نیاز به تکرار دوز باشد. بهتر است در این شرایط با داروساز یا پزشک مشورت کنید.
۳. سردرد و سرگیجه
سردرد و احساس سرگیجه از عوارض احتمالی مصرف قرص اورژانسی هستند.
این علائم معمولاً خفیف و گذرا هستند؛ اما اگر سردرد شدید یا غیرمعمول داشتید، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.
۴. درد و حساسیت سینهها
برخی زنان بعد از مصرف قرص اورژانسی احساس درد، سنگینی یا حساسیت در سینهها را تجربه میکنند.
این وضعیت معمولاً موقتی است و با گذشت زمان برطرف میشود.
۵. درد شکم و گرفتگی عضلات
احساس درد در ناحیه پایین شکم، گرفتگی عضلات و ناراحتیهای گوارشی نیز ممکن است پس از مصرف دارو ایجاد شود.
اگر درد شکم شدید، مداوم یا یکطرفه باشد، باید از نظر پزشکی بررسی شود.
۶. لکهبینی و خونریزی غیرمنتظره
گاهی پس از مصرف قرص اورژانسی، لکهبینی یا خونریزی خفیف اتفاق میافتد.
این اتفاق لزوماً به معنای شروع پریود یا نشانه قطعی موفقیت دارو نیست.
اگر خونریزی شدید یا طولانی شد، مراجعه به پزشک ضروری است.
آیا مصرف قرص اورژانسی باعث ناباروری میشود؟
یکی از نگرانیهای رایج درباره قرص اورژانسی، تأثیر آن بر قدرت باروری در آینده است.
بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، شواهدی مبنی بر ایجاد ناباروری در اثر مصرف قرصهای اورژانسی وجود ندارد.
این داروها باعث از بین رفتن ذخیره تخمدان یا کاهش دائمی قدرت باروری نمیشوند و پس از مصرف آنها، امکان بازگشت باروری وجود دارد.
البته مصرف مکرر قرص اورژانسی میتواند باعث بینظمی قاعدگی و افزایش عوارض جانبی شود. به همین دلیل بهتر است برای پیشگیری مداوم از بارداری، از روشهای منظم و مناسب استفاده کنید.
چند بار میتوان از قرص اورژانسی استفاده کرد؟
قرص اورژانسی برای شرایط اضطراری طراحی شده است و بهتر است جایگزین روشهای معمول پیشگیری از بارداری نشود.
استفاده مکرر از این دارو ممکن است باعث تغییرات قاعدگی، لکهبینی و نامنظم شدن پریود شود.
بر اساس راهنمای سازمان جهانی بهداشت، استفاده تکراری از قرص اورژانسی بهخودیخود خطر شناختهشدهای برای باروری آینده ایجاد نمیکند؛ با این حال، روش مناسبی برای پیشگیری همیشگی نیست.
اگر بهطور مکرر به قرص اورژانسی نیاز پیدا میکنید، بهتر است با متخصص زنان یا ماما درباره انتخاب روش مناسب پیشگیری مشورت کنید.
انواع قرصهای ضدبارداری معمولی چیست؟

قرصهای ضدبارداری معمولی با قرص اورژانسی تفاوت دارند. این داروها برای پیشگیری منظم از بارداری طراحی شدهاند و باید طبق دستور مصرف شوند.
بهطور کلی دو گروه اصلی قرص خوراکی ضدبارداری وجود دارد:
۱. قرصهای ترکیبی ضدبارداری
این قرصها حاوی دو نوع هورمون استروژن و پروژستین هستند.
مهمترین عملکرد آنها جلوگیری از تخمکگذاری است. همچنین میتوانند باعث تغییر مخاط دهانه رحم و کاهش احتمال عبور اسپرم شوند.
مصرف منظم این قرصها میتواند به پیشگیری از بارداری کمک کند.
۲. قرصهای پروژستینی یا مینیپیل
این گروه از قرصها فقط حاوی هورمون پروژستین هستند و برای برخی افرادی که نمیتوانند از قرصهای حاوی استروژن استفاده کنند، گزینه مناسبی محسوب میشوند.
مینیپیلها با ضخیم کردن مخاط دهانه رحم و در برخی انواع با جلوگیری از تخمکگذاری، از بارداری پیشگیری میکنند.
زمان دقیق مصرف و میزان تأخیر مجاز در این قرصها به نوع ماده مؤثره بستگی دارد؛ بنابراین نباید برای همه مینیپیلها یک قانون زمانی یکسان در نظر گرفت.
پنج دلیل مهم کاهش اثر قرصهای ضدبارداری
قرصهای ضدبارداری در صورت مصرف صحیح میتوانند روش مؤثری برای پیشگیری از بارداری باشند؛ اما برخی عوامل ممکن است اثربخشی آنها را کاهش دهند.
۱. فراموش کردن مصرف قرص
یکی از مهمترین دلایل شکست روش پیشگیری خوراکی، فراموش کردن مصرف قرص است.
اگر یک یا چند قرص را فراموش کردهاید، نحوه جبران آن به نوع قرص و تعداد دوزهای فراموششده بستگی دارد.
برای مثال، در قرصهای ترکیبی، اگر یک قرص فعال با تأخیر یا برای کمتر از ۴۸ ساعت فراموش شود، معمولاً باید در اولین فرصت مصرف شود و ادامه بسته طبق برنامه باشد.
اما اگر دو یا چند قرص فعال متوالی فراموش شده باشند، معمولاً استفاده از کاندوم تا هفت روز مصرف صحیح قرص ضروری است.
در مینیپیلها شرایط متفاوت است و باید دستورالعمل همان دارو بررسی شود.
۲. استفراغ و اسهال شدید
استفراغ و اسهال شدید و طولانی ممکن است جذب قرصهای ضدبارداری را تحت تأثیر قرار دهند.
در این شرایط، توصیهها بر اساس نوع قرص و مدت زمان ادامه علائم متفاوت هستند.
اگر استفراغ یا اسهال شدید دارید، بهتر است از راهنمای اختصاصی داروی خود استفاده کنید و در صورت نیاز از روش پیشگیری پشتیبان کمک بگیرید.
۳. مصرف برخی داروها
بعضی داروها میتوانند اثربخشی قرصهای ضدبارداری را کاهش دهند.
از جمله:
- ریفامپین و ریفابوتین
- برخی داروهای ضدتشنج مانند کاربامازپین و فنیتوئین
- فنوباربیتال
- برخی داروهای مورد استفاده در درمان HIV
- مکمل گیاهی علف چای یا گل راعی (St. John’s Wort)
البته همه آنتیبیوتیکها باعث کاهش اثر قرص ضدبارداری نمیشوند. بنابراین نباید مصرف تمام آنتیبیوتیکها را عامل شکست روش پیشگیری دانست.
اگر داروی خاصی مصرف میکنید، پیش از شروع قرص ضدبارداری درباره تداخل احتمالی آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
۴. شروع دیرهنگام بسته جدید
فاصله انداختن بیش از حد بین بستههای قرص ضدبارداری میتواند باعث کاهش اثر پیشگیری شود.
به همین دلیل، بهتر است بسته جدید را مطابق دستور مصرف و در زمان تعیینشده شروع کنید.
۵. مصرف نامنظم مینیپیل
برخی از مینیپیلها باید در یک بازه زمانی مشخص و نسبتاً محدود مصرف شوند.
برای نمونه، در انواع حاوی نوراتیندرون یا نورژسترل، بیش از سه ساعت تأخیر میتواند بهعنوان فراموش کردن قرص در نظر گرفته شود.
اما در انواع دیگر مانند قرص حاوی دروسپیرنون، بازه زمانی متفاوت است.
بنابراین حتماً دستور مصرف داروی خود را بررسی کنید.
آیا قرص ضدبارداری با مصرف صحیح صددرصد از بارداری جلوگیری میکند؟
خیر. هیچ روش خوراکی پیشگیری از بارداری تضمین صددرصدی ندارد.
میزان اثربخشی قرصهای ضدبارداری به نوع دارو، نظم مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
مصرف نامنظم، فراموش کردن قرصها و برخی تداخلات دارویی میتوانند احتمال شکست روش پیشگیری را افزایش دهند.
اگر به دنبال روشی هستید که نیاز به مصرف روزانه نداشته باشد، میتوانید درباره روشهایی مانند آییودی یا ایمپلنت ضدبارداری با پزشک مشورت کنید.
بعد از مصرف قرص اورژانسی چه زمانی باید تست بارداری بدهیم؟
اگر بعد از مصرف قرص اورژانسی قاعدگی شما به تأخیر افتاده است یا احتمال بارداری همچنان وجود دارد، انجام تست بارداری اهمیت دارد.
بهطور کلی، انجام تست بارداری خانگی سه هفته پس از آخرین رابطه جنسی محافظتنشده میتواند به بررسی وضعیت بارداری کمک کند.
اگر قاعدگی بیش از یک هفته از زمان مورد انتظار عقب افتاد، بهتر است تست بارداری انجام دهید.
همچنین اگر دچار درد شدید شکم، بهخصوص درد یکطرفه، ضعف شدید، سرگیجه یا غش شدید، باید فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید تا احتمال بارداری خارج از رحم و سایر مشکلات بررسی شود.
نکاتی برای پیشگیری از بارداری ناخواسته
برای کاهش احتمال بارداری ناخواسته، رعایت چند نکته ساده اما مهم ضروری است:
- قرص ضدبارداری را طبق دستور و در زمان مشخص مصرف کنید.
- برای یادآوری مصرف روزانه از زنگ هشدار تلفن همراه استفاده کنید.
- پیش از تمام شدن بسته، بسته بعدی را تهیه کنید.
- در صورت فراموش کردن قرص، دستور اختصاصی همان دارو را بررسی کنید.
- درباره تداخل داروها با قرص ضدبارداری از پزشک یا داروساز سؤال کنید.
- در صورت نیاز از کاندوم بهعنوان روش پشتیبان استفاده کنید.
- برای انتخاب روش پیشگیری بلندمدت با متخصص زنان مشورت کنید.
سؤالات متداول درباره عوارض قرص اورژانسی

آیا قرص اورژانسی باعث چاقی میشود؟
تغییر وزن جزو عوارض اصلی و ثابتشده قرص اورژانسی نیست. ممکن است برخی افراد تغییرات موقتی در وضعیت جسمی خود احساس کنند، اما افزایش وزن قابل توجه و پایدار از عوارض معمول این دارو محسوب نمیشود.
آیا بعد از مصرف قرص اورژانسی پریود عقب میافتد؟
بله. قرص اورژانسی ممکن است زمان قاعدگی را تغییر دهد و باعث شود پریود چند روز زودتر یا دیرتر اتفاق بیفتد. اگر قاعدگی بیش از یک هفته از زمان مورد انتظار عقب افتاد، تست بارداری انجام دهید.
آیا مصرف قرص اورژانسی در یک ماه چند بار خطرناک است؟
استفاده تکراری ممکن است باعث افزایش بینظمی قاعدگی و عوارضی مانند تهوع و لکهبینی شود. با این حال، شواهدی از ایجاد ناباروری در اثر مصرف تکراری آن وجود ندارد. بهتر است برای پیشگیری منظم از روش مناسبتری استفاده کنید.
آیا قرص اورژانسی بعد از تخمکگذاری هم اثر دارد؟
قرصهای اورژانسی خوراکی عمدتاً با به تأخیر انداختن یا جلوگیری از تخمکگذاری عمل میکنند. بنابراین اگر تخمکگذاری انجام شده باشد، ممکن است اثربخشی آنها محدود باشد. آییودی مسی در این شرایط یکی از گزینههای مؤثر پیشگیری اضطراری است که باید توسط متخصص بررسی شود.
آیا قرص اورژانسی باعث سقط جنین میشود؟
خیر. قرصهای اورژانسی برای جلوگیری از بارداری هستند و بارداری تثبیتشده را خاتمه نمیدهند.
آیا بعد از مصرف قرص اورژانسی میتوان دوباره رابطه جنسی داشت؟
بله، اما باید توجه کنید که قرص اورژانسی از رابطه جنسی محافظتنشده بعدی جلوگیری نمیکند. بنابراین برای روابط بعدی باید از روش پیشگیری مناسب استفاده کنید.
آیا قرص اورژانسی از بیماریهای مقاربتی جلوگیری میکند؟
خیر. این قرص فقط برای کاهش احتمال بارداری است و از انتقال بیماریهایی مانند HIV، زگیل تناسلی و سایر عفونتهای مقاربتی جلوگیری نمیکند. برای کاهش خطر انتقال عفونتها، استفاده صحیح از کاندوم اهمیت دارد.
جمعبندی؛ برای انتخاب روش پیشگیری از بارداری آگاهانه تصمیم بگیرید
قرص اورژانسی یکی از روشهای مؤثر پیشگیری از بارداری پس از رابطه جنسی محافظتنشده است؛ اما نوع دارو، زمان مصرف و شرایط جسمی فرد در میزان اثربخشی آن اهمیت زیادی دارند.
عوارضی مانند تهوع، سردرد، حساسیت سینه، لکهبینی و تغییر زمان قاعدگی ممکن است پس از مصرف این دارو اتفاق بیفتند و معمولاً موقتی هستند.
اگر بهطور مکرر نگران بارداری ناخواسته هستید، بهتر است به جای تکیه بر قرص اورژانسی، با متخصص زنان یا ماما درباره انتخاب یک روش پیشگیری منظم و مناسب مشورت کنید.
آگاهی از روشهای پیشگیری، شناخت عوارض داروها و مصرف صحیح آنها میتواند به حفظ سلامت جنسی و باروری شما کمک کند.




